logo MF en werk dec 2014

Mindfulness

Mindfulness betekent zijn waar je bent en je bewust zijn van wat er zich op dat moment aan je voordoet. Het is een manier van “zijn” waarbij je open en bewust in het leven staat. In de praktijk blijkt dit niet gemakkelijk.  Maar al te vaak is ons lichaam op de ene plaats en onze geest heel ergens anders. Niet omdat we dit willen, maar omdat dit vanzelf gebeurt. De automatische piloot neemt het van ons over. Onze automatische piloot is zeer geavanceerd maar toch ontstaan er problemen omdat we het contact met het hier-en-nu verliezen. We leven vanuit ons hoofd in het verleden en de toekomst en verliezen het contact met ons gevoel en onze ervaring van het huidige moment. We zijn voortdurend op zoek, bezig met het volgende wat we moeten doen en kunnen maar moeilijk vrede hebben met wat er is. Regelmatig doen er zich momenten voor dat het geluk spreekwoordelijk voor het oprapen ligt, maar dat we het niet zien liggen omdat we op zoek zijn naar iets anders.
 
Een korte geschiedenis van Mindfulness
Mindfulness, ofwel het bewust aandacht richten op alles wat zich op dit moment voordoet, heeft zijn wortels in het Boeddhisme, een religie ontstaan in India rond de vijfde eeuw voor Christus. In het Boeddhisme bestaan vele tradities met ieder hun eigen scholen. Wat ze echter allemaal met elkaar gemeen hebben is hun streven naar het cultiveren van bewuste aandacht voor het hier en nu (Mindfulness).
 
Mindfulness Based Stress Reduction
In 1979 besloot een Amerikaans moleculaire bioloog, Jon Kabat-Zinn, te kijken of en hoe zieke mensen profijt konden van Mindfulness. Daartoe ontwikkelde hij een systematisch trainingsprogramma genaamd Mindfulness Based Stress Reduction voor patiënten met o.a. chronische pijnklachten. Jon Kabat-Zinn was ervan overtuigd dat de levenskwaliteit van deze zieke mensen kon verbeteren als ze op een andere, meer aandachtige, manier met hun klachten zouden leren omgaan. Het zou de stress van het ziek-zijn verminderen en hun ziekte-ervaring veranderen. Wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit van Mindfulness Based Stress Reduction (MBSR) heeft inmiddels aangetoond dat Kabat-Zinn’s intuïtie juist was. Het leren je aandacht bewust te richten heeft een stress-reducerende werking en blijkt tevens effectief te zijn als behandeling van o.a. (deels stress-gerelateerde) klachten zoals psoriasis (een huidaandoening) en fibromyalgie (een chronische aandoening die doorgaans gepaard gaat met veel pijnklachten).
 
Mindfulness Based Cognitive Therapy
Toen MBSR klinisch effectief bleek werd de training in aangepaste vorm ook toegepast in de geestelijke gezondheidszorg. Zo voegden een aantal onderzoekers in de klinische psychologie (Zindel Segal, Mark Williams en John Teasedale) in 1992 elementen van cognitieve gedragstherapie toe aan het MBSR programma om mensen die in het verleden één of meerdere depressieve episodes hadden gehad te helpen een terugval te voorkomen. Dit programma kreeg de naam Mindfulness Based Cognitive Therapy (MBCT). Wetenschappelijk onderzoek in binnen- en buitenland heeft de klinische effectiviteit van dit depressie-terugval-programma inmiddels aangetoond en richt zich nu vooral op het onderzoeken van het werkingsmechanimse (hoe en waarom het helpt).
 
Andere toepassingen
Inmiddels zijn er in de geestelijke gezondheidszorg een heleboel therapievormen ontwikkeld en in ontwikkeling waarin de bevordering van Mindfulness centraal staat, bijvoorbeeld voor de behandeling van angststoornissen, eetstoornissen, het posttraumatisch stresssyndroom en dwangstoornissen. Men spreekt hierbij al van ‘de derde generatie gedragstherapieën’. Mede door de goede resultaten in de gezondheidszorg lijkt mindfulness steeds populairder te worden, ook buiten de gezondheidszorg. In de VS is mindfulness als instrument om anders met stress op de werkvloer om te gaan in opmars. Ook onder managers en bestuurders neemt het gebruik van mindfulness als middel om bewustwording te bevorderen toe.